ข้ามเมนูไปยังเนื้อหา

ไทย / English

ขณะนี้คุณอยู่ที่ | ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ทวี เชื้อสุวรรณทวี | ผลงานวิจัย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ทวี เชื้อสุวรรณทวี

บทวิพากษ์จิตสำนึกและความหมายของ CBR ด้วยปรากฏการณ์วิทยา


ชื่อนักวิจัย : ทวี เชื้อสุวรรณทวี วทม.

อีเมล์ที่สามารถติดต่อได้ : tavee.che@mahidol.ac.th และ tavee126@hotmail.com


บทคัดย่อ

การศึกษานี้ เป็นการวิจัยแบบปรากฏการณ์วิทยา(Phenomenology) เพื่อค้นหาจิตสำนึก เจตนารมณ์ แบบแผนการสร้างความหมาย รวมทั้งปัจจัยเงื่อนไขต่างๆที่เกี่ยวกับการเกิดขึ้น ดำรงอยู่ของจิตสำนึกเหล่านั้น ของผู้ปฏิบัติงานในโครงการการฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการโดยชุมชน (Community Based Rehabilitation or CBR) ในอำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม รวมทั้งผู้วิจัยด้วย รวมจำนวน ๑๑ คน ซึ่งเป็นการเลือกแบบเฉพาะเจาะจง (Purposive Sampling) และใช้วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลจาก แหล่งคือ ๑) ข้อมูลที่ได้จากงานวิจัยที่มีอยู่ เดิมของผู้วิจัยก่อนการทำวิจัยฉบับนี้(มิ.ย. ๔๗ - ก.ย. ๔๘) (Secondary Data) ซึ่งเป็นเทปบันทึกเสียงการประชุม การปฏิบัติงานในพื้นที่ จำนวน ๒๒ ครั้ง ๒) ข้อมูลที่เก็บรวบรวมใหม่/เพิ่มเติมขณะการทำวิจัยฉบับนี้ (ต.ค. ๒๕๔๘ - พ.ค.๒๕๔๙) ได้แก่ ๒.๑) เทปบันทึกการประชุม การลงพื้นที่เยี่ยมคนพิการและครอบครัว จำนวน ๖ ครั้ง ๒.๒) การสัมภาษณ์เป็นรายบุคคลของผู้ปฏิบัติงานในโครงการ CBR ๒.๓) การสัมภาษณ์ เรื่องเล่าอัตชีวประวัติของผู้ปฏิบัติงานในโครงการ CBR ๒.๔) การสังเกตและจดบันทึกแบบมีส่วนร่วม ๒.๕) การศึกษาจากข้อมูลทุติยภูมิ และร่องรอยข้อมูล หลักฐาน เอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง หลังจากที่ได้ข้อมูลผู้วิจัยใช้การวิเคราะห์แบบการจำแนกแยกแยะ (Typology Analysis) ตีความหาความเชื่อมโยงและความหมาย (Constructing a Coding Frame ) ผลการวิจัยพบว่า ๑) จิตสำนึก เจตนารมณ์ แบบแผนการสร้างความหมาย ที่ค้ำยัน หนุนเสริมต่องาน CBRและคนพิการ ของผู้ปฏิบัติงานใน "โครงการ CBR" แบ่งเป็น ๑๑ ชุด/ประเภท และ ๒ ระดับ ๒) ปัจจัยเงื่อนไข ที่เกี่ยวกับการเกิดขึ้นและดำรงอยู่ของจิตสำนึกทั้ง ๑๑ ประเภท/ชุด ๒ ระดับ คือ ประสบการณ์ชีวิตในอดีตของผู้ปฏิบัติงาน CBR ที่หล่อหลอม และเป็นฐานรากของจิตสำนึก นอกจากนี้การเกิดขึ้นและดำรงอยู่ ของจิตสำนึกดังกล่าว มีการต่อสู้ ขัดขืนกับชุดความรู้ ความจริง ปัญหาบางประการ และเป็นไปอย่างพลวัต ได้แก่ การตราบาป ความเป็นปัจเจกชนนิยมของผู้คนในชุมชน ความซับซ้อนและการทับซ้อนของปัญหาของคนพิการเอง ความไม่เอาใจใส่ของผู้นำชุมชน การไร้อำนาจของชาวบ้าน ทั้งนี้จิตสำนึกดังกล่าวเกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไปผ่านกระบวนการกลุ่มหรือกระบวนการสร้างจิตสำนึกที่ประกอบด้วย ๓ ขั้นตอนคือ ๑) การแบ่งปันหนุนเสริมอย่างวิพากษ์ ๒) การแลกเปลี่ยนอย่างเท่าเทียม ๓) การเชื่อมโยงประสบการณ์และการปฏิบัติ

จากข้อค้นพบเหล่านี้ ทำให้มองเห็น ความสำคัญของจิตสำนึก เจตนารมณ์ที่อยู่ภายในตัวตนของผู้ที่ปฏิบัติงาน CBR ที่สามารถทำให้เกิด ปรากฏการณ์ CBR ขึ้น โดยไม่สามารถเข้าใจด้วยวิธีการวิจัยแบบเดิม ๆ อีกทั้งได้สั่นคลอน ขยายแง่มุมในความเข้าใจกับคนพิการและการบริการคนพิการที่แตกต่างไปจากเดิม และนำไปสู่ การนิยามใหม่ของ CBR ที่มิใช่ชุดความรู้ที่ประกอบด้วย "วิธีการ" ที่เป็นสากลและสำเร็จรูปตามคำนิยามขององค์การสหประชาติ เพื่อช่วยเหลือ "คนพิการ" อีกต่อไป หากแต่เป็นชุดความรู้ ที่ประกอบด้วย "จิตสำนึก" ของการต่อสู้ ขัดขืน ที่มีความเฉพาะตัว หลากหลายและพลวัตของผู้คน เพื่อช่วยเหลือ "ผู้ไร้อำนาจ" ในชุมชนหรือสังคมของตน ซึ่งจะช่วยให้ผู้ที่เกี่ยวข้องกับ CBR ทั้งระดับปฏิบัติงาน ผู้บริหาร ผู้กำหนดนโยบาย และนักวิชาการ มีท่าที ปฏิบัติต่องาน CBR อย่างรู้เท่าทันและจัดวางบทบาทตัวเองได้อย่างเหมาะสม

คำสำคัญ : ความพิการ การฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการโดยชุมชน จิตสำนึก ปรากฏการณ์วิทยา